Aktualności:

Kalendarz regionalny (1950)

Dodano: 11-08-2017

Wyprawa do Ziemi Karkonoskiej

 

  Zamieszczamy relację fotograficzną z wyprawy członków RTHZW do Ziemi Karkonoskiej, jaka miała miejsce w dniach 31 VII – 5 VIII 2017 r.

Dzień I
• Parowozownia Wolsztyn
• Kompleks Riese-Wolfsberg
• Podziemne miasto Osówka
• Browar Miedzianka
• Zamek Karpniki
Dzień II
• Śnieżka – Karpacz
Dzień III
• Szrenica – Szklarska Poręba
• Łabski Szczyt
• Wielki Szyszak
• Zapora Pilchowice
Dzień IV
• Praga (Hradczany, Zamek Królewski, Ogrody Królewskie, Katedra św. Wita, Mala Strana: Pałac Wallensteina, Ściana Tajemnic i Niespodzianek, Wyspa Kampa zwana Praską Wenecją, Most Karola, Stare Miasto: ratusz z zegarem Orloj, pomnik Jana Husa, Karolinum, Plac Wacława, Muzeum Narodowe)
Dzień V
• Mamucia skocznia w Harrachowie
• Zamek Chojnik
• Muzeum kolejnictwa w Tanvaldzie
Dzień VI
• Zamek Czocha

 

Dodano: 08-08-2017

Spotkanie w wałeckim ratuszu

  Dnia 25 lipca 2017 r. prezes RTHZW dr Przemysław Bartosik uczestniczył w spotkaniu zorganizowanym z inicjatywy burmistrz Wałcza Bogusławy Towalewskiej. Dyskutowano m.in. o obchodach jubileuszowych w 2018 r. oraz o przyszłej monografii miasta.

Dodano: 25-07-2017

Chronologia dziejów Tuczna

X–XI w. – istnieje na terenie Tuczna, między jeziorami, wczesnośredniowieczna osada rybacka Słowian Pomorskich

1296 – Hasso von Wedel, rycerz brandenburski na usługach margrabiów Askańskich zdobywa murowany dom kasztelana wielkopolskiego w Tucznie

1306 – najdawniejsza wzmianka źródłowa o Tucznie wspomina o proboszczu, sześciu rajcach i mieszczanach. Można z niej wyciągnąć wniosek, że już wówczas Tuczno było znaczniejszą osadą o charakterze miejskim z kościołem parafialnym. Hasso von Wedel w wyniku nadań margrabiów Askańskich otrzymał w lenno Tuczno wraz z okolicznymi gruntami, dając początek linii rodu Wedlów

1331/33 (?) – bracia Stanisław i Krzysztof Wedlowie nadali osadzie leżącej obok grodu miejskie prawo magdeburskie. Jak podaje Jan Ignacy Bocheński, dokument lokacyjny Tuczna pochodzi z 1331 roku, przy czym znany jest z bardzo zepsutej kopii, co powoduje, że i data mogła zostać błędnie odczytana. Niektóre materiały podają, że Tuczno uzyskało prawa miejskie z nadania braci Ludwika i Lambrechta Wedlów. Edward Raczyński pierwszą wzmiankę o Tucznie znajduje w aktach wałeckich z roku 1406, w którym „Hasso de Wedel, dziedzic na Tucznie, kilka włók roli we wsi Stralemberg sprzedał. Akt ten oblatowany został w roku 1604”

1337 – ziemia „Tenczik” należy do Ludwika von Wedel

1338 – Ludwik von Wedel rozpoczyna budowę zamku w Tucznie

1349 – zamek i miasto Tuczno stają się w ciągu 200 lat główną siedzibą rodową Wedlów

1365–1368 – Kazimierz Wielki włącza do Polski Krajnę wraz z ziemiami rodu Wedlów panów na Tucznie, Mirosławcu i Złocieńcu

XIV w. – budowa murowanego kościoła parafialnego w Tucznie

1375 – cesarz niemiecki Karol IV wymienia zamek w Tucznie jako jeden z 12 najsilniejszych zamków na wschód od Odry

1391 – ziemie pogranicza, w tym Wałcz i Tuczno, Władysław Jagiełło włącza do Rzeczypospolitej

1409 – podczas walk Polski z Krzyżakami w Nowej Marchii, Tuczno zostaje zdobyte i spalone przez Krzyżaków

1410 – Henning von Wedel poddaje Tuczno wraz z zamkiem Polsce

1466–1772 – Tuczno należy do Polski

1516–1587 – Stanisław Wedel–Tuczyński rozbiera średniowieczne skrzydło mieszkalne zamku i wznosi na jego miejscu nowy budynek jednotraktowy – skrzydło wschodnie. Budowla otrzymuje wygląd renesansowy

1581 – pierwszy zanotowany w kronikach historycznych pożar miasta Tuczna, następne w 1640 r., kolejne następują w latach: 1741, 1838 i 1945

XVI w. – walki religijne w mieście związane z reformacją i kontreformacją

1531 – wskutek walk religijnych dokonuje się podział rodu Wedlów na dwie linie: katolicką w Tucznie i luterańską w Mirosławcu

1608–1631 – Krzysztof Wedel–Tuczyński buduje dwa nowe skrzydła zamku – południowe i zachodnie, wznosząc trzecią basztę narożną

XVI–XVII w. – Wedlowie–Tuczyńscy, panowie na Tucznie, pełnią wysokie godności i piastują stanowiska państwowe w Rzeczypospolitej

1610 – budowa domu jezuitów, sprowadzonych przez zagorzałego katolika Krzysztofa Wedla–Tuczyńskiego do walki z reformacją

1616 – podział Tuczna na część katolicką (¾ miasta, własność Krzysztofa Tuczyńskiego) i ewangelicką (¼ część, własność Ernesta Wedelskiego)

1624 – epidemia cholery w mieście, w wyniku której zmarło 500 mieszkańców. Następne epidemie w roku 1707 i 1831 (epidemie dżumy)

1636 – zapadła się wieża kościoła katolickiego w Tucznie

1717 – umiera ostatni z rodu Wedlów – Andrzej Wedel–Tuczyński

1723 – Tuczno otrzymuje nowy przywilej miejski z rąk Marianny z Tuczyńskich–Radońskiej, z pierwszego małżeństwa Mycielskiej

1731 – nadanie przywileju gminie żydowskiej w Tucznie. Synagoga znajdowała się przy ul. Królewskiej. Ludność żydowska zamieszkiwała obszar wokół tej ulicy. Synagogę spalono w „Kryształową noc”

1772 – Tuczno pod zaborem pruskim

1807 – w czasie wojen napoleońskich mieszkańcy Tuczna przy pomocy oddziału wojsk polskich pod dowództwem pułkownika Franciszka Garczyńskiego usiłują zrzucić „jarzmo pruskie”

1831 – wystąpienie mieszkańca Tuczna – Jana Lüdke przeciwko władzom pruskim

1845 – ewangelicy wznoszą na rynku kościół w stylu neogotyckim

pocz. XX w. – zamek wykorzystywany jako szpital „Caritasu”

1920 – w Tucznie znajdowała się siedziba delegatury arcybiskupa poznańskiego

1934 – w okolicy miasta powstają liczne umocnienia „Wału Pomorskiego” z głównym ośrodkiem w sąsiednich Strzalinach

1939–1945 – zamek w Tucznie w czasie II wojny światowej włączony w pas umocnień strategicznych tzw. „Wału Pomorskiego”

1940 – w Tucznie zorganizowano oddział roboczy jeńców polskich obozu w Czarnem – Kommando Stalag II B Hammerstein. Przetrzymywano w nim 800 jeńców radzieckich i 60 amerykańskich. W połowie 1944 roku na terenie miasta istniał obóz pracy. Więźniowie wykonywali roboty fortyfikacyjne

12 II 1945 – zdobycie miasta przez oddziały Armii Czerwonej

Bibliografia (wybór):

1. Alle 100 Jahre brannte Tütz ab, „Deutsch Kroner und Schneidemühler Heimatbrief”, Dezember 1971.
2. Bartosik P., W obronie polskości, „Pojezierze Wałeckie” nr 28 (228), 12 lipca 2001.
3. Boras Z., R. Walczak, A. Wędzki, Historia powiatu wałeckiego w zarysie, Poznań 1961.
4. Chronik der Stadt Tütz, „Deutsch Kroner und Schneidemühler Heimatbrief”, April 1985.
5. Der Stammsitz der Wedels, „Deutsch Kroner und Schneidemühler Heimatbrief”, Mai 1959.
6. Die Errichtung der Erzbitchöflichen Delegatur und die Anfänge der Apostolischen Administratur Tütz, „Deutsch Kroner und Schneidemühler Heimatbrief”, November 1984.
7. Es war das Wahrzeichen von Tütz, „Deutsch Kroner und Schneidemühler Heimatbrief”, April 1969.
8. Fijałkowski M., Zabytki i pamiątki kultury żydowskiej na terenie województwa pilskiego, „Rocznik Nadnotecki” 1997.
9. Janocha H., Lachowicz F. J., Tuczno. Z dziejów zamku i miasta, Poznań 1981.
10. Luedke, Stadt Tütz, ein geschichtlicher Rückblick, „Tützer Tageblatt” 1931.
11. Łęcki W., Województwo pilskie. Szkic monograficzny, Warszawa–Poznań 1988.
12. Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979.
13. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, Warszawa 1882.

Spisał: dr Przemysław Bartosik

Dodano: 09-07-2017

Historia Wałcza wg Słownika Geograficznego

  W XIX w. ukazał się „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”. Zamieszczono w nim interesujące informacje na temat dziejów Wałcza. 
  Wałcz (niem. Deutsch Krone) – w dokumentach figuruje pod wieloma nazwami: Wałecz, Wałęcz, Wałcze, Wałcia, Welcz, Volzen, Cron, Crone, Corona, Krone, Arnescron, Arnscron, Arneskrone. Był miastem obwarowanym palisadami, wałem i fosą. Zamek zbudowano z drewna. Kroniki historyczne podają, iż w XIV w. Wałcz był wielokrotnie napadany przez rodzinę Borków. W 1377 r. został doszczętnie zniszczony. W 1590 r. spłonął drewniany kościół p.w. św. Mikołaja. W 1618 r. Jan Gostomski sprowadził do Wałcza Jezuitów. Źródło podaje w tej sprawie: „W akcie fundacyi mówi Gostomski, poszedłem za przykładem rodziców moich, a od nich natchniony wybrałem na tej granicy Pomeranii miejsce, które mi się zdało najdogodniejsze do znoszenia odszczepieństwa i w niem umieściłem ojców Soc. Jesu, na całym świecie doświadczonych. Na ich utrzymanie przeznaczył 400 zł. rocznie i pewien wymiar w zbożu i wiktuałach”.
  W XVII w. mieszkańcy Wałcza w dzień św. Jana rozpalali święte ognie, jak czytamy w słowniku „przez które bez różnicy stanu, płci i wieku skakali”. O zmroku przy muzyce palono ofiary Dziedzilii. W 1632 r. Wałcz nawiedziła ostra zima. Słownik podaje, iż „śniegi tak wielkie spadły, że w nich całe miasto aż po dachy zagrzebane leżało, co zniewoliło mieszkańców, że po ulicach wyrzynali ganki w śniegu sklepione, któremi chodzili”. Wg wizytacji Braneckiego z 1641 r. wynika, iż szkoła parafialna kształciła dzieci rzemieślników, którzy byli zobowiązani oddawać plebanowi po 12 polskich groszy rocznie. Interesujących informacji dostarcza także wizytacja Kierskiego z 1738 r.: „Rektorem szkoły jest obecnie sławetny Michał Wolter; magistrat daje mu rocznie 78 zł. pensyi i po kilka groszy kwartalnie bierze od uczniów”. O miejscowym szpitalu zanotowano: „Szpital ubogich w W. jest to dom drewniany, o 2 wielkich izbach ogrzewanych i 2 komorach; w jednej z tych izb mieszka obecnie 6 ubogich, w drugiej kś. wikary. Szpital ten nie miał pewnie żadnego uposażenia”.
  W XIX w. Wałcz stał się miastem powiatowym w Prusach Zachodnich, w regencji kwidzyńskiej. W 1772 r. ziemia wałecka znalazła się pod panowaniem pruskim. Wg topografii Goldbecka z 1789 r., Wałcz dzielił się na stary i nowy, odgrodzony kanałem. W latach 1824 i 1827 miasto nawiedziły kolejne pożary. W 1831 r. „srożyła się” w okolicy cholera. W 1885 r. miasto liczyło 6652 osób (m.in. 2816 katolików, 3320 ewangelików i 514 Żydów). Mieszkańcy trudnili się głównie rolnictwem i drobnym handlem. Wałcz był siedzibą radcy ziemiańskiego, głównego urzędu poborowego, sądu okręgowego, urzędu pocztowego I klasy, stacji kolejowej oraz 2 batalionu 21 pułku. W mieście funkcjonowały również towarzystwa pożyczkowe, katolicki zakład preparandów, szkoła budowlana, ewangelicka, żydowska, wyższa szkoła dla dziewcząt oraz gimnazjum rządowe. W 1887 r. osiedliły się w Wałczu Elżbietanki, które opiekowały się chorymi.


Zebrał: dr Przemysław Bartosik

Dodano: 09-07-2017

1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  
19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  
35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  
51  52  53  
  Program działania  |   Struktura  |   Kontakt  
Copyright © RTHZW - WAŁCZ 2008-2017
Projekt i wykonanie: