Aktualności:

Golczowie ziemi wałeckiej
   Jarosław Leszczełowski po raz drugi zmierzył się z dziejami rodu von der Goltzów, którego członkowie nazywani byli w Polsce Golczami. Historia tej familii była już przedmiotem książki Henrykowscy Golczowie, w której zawarto losy przedstawicieli tej rodziny, związanych z Rzepowem i Siemczynem.
  Opisując historię Golczów ziemi wałeckiej autor wyodrębnił obszar, na którym znajdują się następujące miejscowości: Kłębowiec (niem. Klausdorf), Karsibór (Kessburg), Rudki (Hoffstädt), Górnica (Hohenstein), Dębołęka (Dammlang), Golce (Neugolz), Lubno (Lüben), Jabłonowo (Appelwerder) oraz Laski Wałeckie (Latzig). Wystarczy rzucić okiem na współczesną mapę, żeby przekonać się, że te dawne posiadłości Golczów tworzą dziś wielką polanę otoczoną ze wszystkich stron dużymi kompleksami leśnymi. Dlatego też autor używa obrazowej i bardzo wygodnej nazwy własnej – Wielka Polana Golczańska, którą stworzył na potrzeby niniejszej publikacji.



  Warto zauważyć, że prawie wszystkie miejscowości Wielkiej Polany Golczańskiej zostały założone przez Golczów w XVI w. Książka opisuje chronologicznie dzieje tej bardzo rozbudowanej rodziny, w wielu miejscach konfrontując treść dziewiętnastowiecznej monografii tej rodziny z informacjami zawartymi w źródłach. W ten sposób autor ujawnia szereg pomyłek i mitów rodzinnych. W książce przyjęty została oryginalny podział na linie, gałęzie i domy familii wałeckich Golczów, który odbiega znacząco od dotychczas stosowanych klasyfikacji, umożliwiając jednocześnie łatwiejsze orientowanie się w gąszczu powiązań rodzinnych. W publikacji umieszczono starannie opracowane drzewa genealogiczne poszczególnych gałęzi i domów, co również zwiększa przejrzystość wywodów. Oprócz historii rodziny i losów jej najwybitniejszych przedstawicieli w drugiej części książki znajdują się obszerne opisy dziejów poszczególnych miejscowości i zabytków, będących pamiątkami po dawnych Golczach.
  Opowiadając o Golczach i usiłując wyjaśnić niekiedy bardzo skomplikowane powiązania genealogiczne, autor starał się jednocześnie przekazać znaczną porcję wiadomości dotyczących historii niewielkiego regionu, który dla potrzeb niniejszej książki nazwał Wielką Polaną Golczańską. Odkrywanie historii rodziny żyjącej na polsko-niemieckim pograniczu, gdzie krzyżowały się wpływy dwóch kultur, jest interesującym doznaniem, które może stać się udziałem odbiorców tej publikacji.
Dodano: 10-05-2017

Szkic historyczny wsi Chwiram (Quiram)

  Tzw. wieś kościelna, położona 5 km od Wałcza (dawniej Deutsch Krone), zlokalizowana na południe od jeziora zajmującego powierzchnię 10 hektarów. W przeszłości miejscowość podzielona na część szlachecką i królewską. Wieś należała do „Landu Böthin”, pierwszą wzmiankę można odnaleźć w księdze z roku 1337. Land zagospodarowali Templariusze. W 1361 r. 1/4 Chwiramu przeszła w ręce rodziny Thornów (Turnów) ze Strączna. W późniejszym czasie znaczna część wsi należała do wałeckiego starostwa. Do osady sprowadzono wówczas wielu rolników, odtąd w dokumentach miejscowość figuruje jako „królewska wieś Quiram”.

Kościół p.w. św. Michała Archanioła w miejscowości Chwiram (źródło: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/27877,chwiram-kosciol-.html).

  W 1789 r. folwark szlachecki znajdujący się w Chwiramie liczył „25 kominów”, rozparcelowano go w 1829 r. W 1801 r. wybudowano szachulcowy kościół katolicki, z tzw. muru pruskiego, w latach 1912-1913 świątynię zmodernizowano dobudowując wieżę. Kościół ewangelicki powstał pod koniec XIX w. W 1906 r. wybudowano spółdzielczą gorzelnię oraz fabrykę skrobi.
  Na początku lat trzydziestych XX w. Chwiram wchodził w skład gminy wiejskiej powiatu wałeckiego (Kreis Deutsch Krone). Po reformie administracyjnej 1 października 1938 r. region ten znalazł się w Prowincji Pomorskiej. Gmina zajmowała obszar 12,7 km² i liczyła tylko jedną miejscowość - Chwiram. Odnotowano 56 zamieszkałych domostw. W 1925 r. gminę zamieszkiwało 496 mieszkańców, w tym 252 mężczyzn (50,8%) i 244 kobiety (49,2%). Średnio w jednym zabudowaniu żyło 8-9 osób. Na 1 km² przypadało 39,1 mieszkańców. Ludność tworzyła 88 gospodarstw domowych. Wiadomo, iż w roku 1925 liczba wiernych wynosiła 197 osób wyznania protestanckiego (39,7%), natomiast katolickiego - 299 osób (60,3%).
  Na czele gminy stał naczelnik, wybierany raz na 6 lat (po 1930 r. urząd ten przemianowano na sołtysa). Wybierano również Radę Sołecką. Miejscowa policja podlegała Naczelnikowi Okręgu w Różewie (Rosenfelde). Zarządzaniem podatków zajmował się Urząd Skarbowy w Wałczu. Sąd Rejonowy i Sąd Pracy dla gminy Chwiram miał swoją siedzibę w Wałczu. Urząd Stanu Cywilnego znajdował się natomiast w Różewie.
  Zachowało się 27 wpisów z trzech pomorskich książek adresowych z danymi odnośnie gminy Chwiram. Odczytano 21 różnych nazwisk z okresu lat 1922-1937. Pochodzenie przodków z niniejszej miejscowości można ustalić m.in. za pomocą elektronicznej listy adresowej (Deutsch-Krone-L Postverteiler „Mailing-Liste”).

dr Przemysław Bartosik

PS. Szkic opracowano m.in. na podstawie informacji od p. Marka Pawlika. 

Dodano: 09-05-2017

Pionierzy wałeckiej palestry

  Tworzenie się polskiej adwokatury na terenie powiatu wałeckiego sięga czasów II wojny światowej. Wg prof. Tadeusza Gasztolda, w Nadarzycach od 1942 r. przebywali w Oflagu II D Grossborn polscy jeńcy wojenni, wśród których byli również adwokaci, sędziowie i osoby z wykształceniem prawniczym. W obozie działało Koło Prawników. Adwokaci uczestniczyli we wszystkich formach życia obozowego, działalności kulturalno-oświatowej, wydawaniu gazetek obozowych oraz popularyzacji wiedzy prawniczej.
  Zalążkiem struktur samorządu zawodowego na tzw. Ziemiach Odzyskanych była Izba Adwokacka w Gdańsku, powołana w dniu 17 października 1945 r. przez Ministra Sprawiedliwości Henryka Świątkowskiego, obejmująca swoim zasięgiem obszar od Elbląga po Szczecin. Podstawowym problemem adwokatury była w tym czasie sprawa wpisów na listę oraz prawidłowe rozmieszczenie adwokatów w terenie. Po kilka kancelarii adwokackich na omawianym terenie działało w tym czasie tylko w Koszalinie i Słupsku. W pozostałych miastach funkcjonowała najczęściej jedna kancelaria – także w Wałczu – gdzie działał Sąd Okręgowy. Łącznie na Pomorzu Środkowym funkcjonowało 26 kancelarii adwokackich.
  W 1946 r. jedyną kancelarię adwokacką w Wałczu prowadził Aleksander Sywulak. Rok później na listę adwokacką w Wałczu wpisano także Karola Szyperskiego. W 1948 r. listę adwokatów w Wałczu tworzyli już: Konstanty Bajsarowicz, Leonard Rodziewicz, Aleksander Sywulak, Jerzy Sobolewski i Karol Szyperski.
  Działalność wałeckich adwokatów nie ograniczała się tylko do pracy zawodowej. Działali oni również aktywnie w organizacjach społecznych, kulturalnych oraz uczestniczyli w rozwiązywaniu problemów życia gospodarczego miasta. Istotną rolę w podnoszeniu wiedzy prawniczej spełniało Zrzeszenie Prawników Demokratów (od 1950 r. Zrzeszenie Prawników Polskich). W 1948 r. do koła ZPD w Wałczu należało 16 osób.
  Wykonując swoje obowiązki zawodowe, adwokaci bronili swoich klientów w sądach w sprawach cywilnych, karnych i politycznych. Podstawą prawną do oskarżania w sprawach politycznych był Kodeks Karny Wojska Polskiego z 23 września 1944 r. i Dekret Rady Ministrów z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie Odbudowy Państwa. Rozprawy odbywały się przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Szczecinie. Adwokatura nie mogła – siłą rzeczy – stać obok toczącej się ostrej walki politycznej, w której władze bezpieczeństwa stosując różnorodne formy przymusu, łamały zasady praworządności. W lipcu 1952 r. aresztowano m.in. członków antykomunistycznej organizacji z Wałcza – „Białe Orły”. Dziś wiadomo, że część organizacji była tworzona z inspiracji Służb Bezpieczeństwa, a aresztowania i procesy sądowe miały cechy prowokacji. Obrońcą „Białych Orłów” w procesie politycznym był adwokat Bronisław Wollak. Oskarżeni zostali skazani na kilkanaście lat więzienia.
  W 1953 r. została powołana Wojewódzka Rada Adwokacka w Koszalinie, skupiająca w 5 zespołach i 7 filiach 42 adwokatów i 5 aplikantów. W skład Zespołu Adwokackiego w Wałczu, utworzonego 3 października 1953 r., wchodzili: Jerzy Sobolewski – kierownik, Konstanty Bajraszewski, Aleksander Sywulak, Jan Włodek-Banko oraz Józef Zejda. Filia wałeckiego zespołu znajdowała się w Złotowie.
  W 1956 r. przeprowadzono wybory do Wojewódzkich Rad Narodowych. Powołano Zakładowy Komitet Frontu Jedności Narodu. W celu wyboru przedstawicieli do tego komitetu podzielono obszar Rady na 3 okręgi wyborcze: Koszalin z Białogardem, Szczecinek z Wałczem i Słupsk. Łącznie wybrano 10 przedstawicieli. Przewodniczącym zakładowego komitetu FJN został Józef Filipowski, członkami prezydium – Aleksander Frucht i Władysław Świątek. W 1958 r. z listy FJN do Miejskiej Rady Narodowej w Wałczu dostał się Jan Włodek-Banko, natomiast w 1959 r. przewodniczącym Komisji Rewizyjnej Rady Adwokackiej w Koszalinie, wybranym przez Zgromadzenie Izby został Jerzy Sobolewski. W 1955 r. na jednego adwokata przypadało średnio w roku ponad 21 spraw. Najlepsze wyniki finansowe uzyskał w tamtym roku zespół adwokacki w Słupsku (234.998 zł), najgorsze zespół wałecki (42.606 zł). W 1965 r. działał w mieście trzyosobowy zespół. W 1969 r. adwokatami w Wałczu byli Chrystian Jurek, Jerzy Sąchocki i Jan Włodek-Banko. W latach 70. adwokatura koszalińska zaangażowała się w działalność Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Koszalinie. W Wałczu do powołanych delegatur OKBZH włączyli się Jan Włodek-Banko i Jerzy Sąchocki. W 1974 r. zapoczątkowano obchody XXX-lecia PRL, co spowodowało spadek spraw wpływających do zespołów z uwagi na rocznicową amnestię. 

Budynek Sądu Rejonowego w Wałczu - wygląd współczesny (źródło: http://pojezierze.com.pl).

  14 czerwca 1975 r. Naczelna Rada Adwokacka przyjęła uchwałę w sprawie dostosowania struktury samorządowej adwokatury do nowego podziału administracyjnego państwa. Zespół adwokacki w Wałczu z 3 adwokatami i 1 aplikantem oraz dyżurny punkt pomocy prawnej w Złotowie podporządkowane zostały oddziałowi poznańskiemu.
  Lata dziewięćdziesiąte były okresem gwałtownych przemian polityczno-ustrojowych w Polsce. Upadek socjalizmu i powrót do gospodarki rynkowej stworzył nieznane warunki funkcjonowania ustroju parlamentarnego. Przeprowadzone reformy spowodowały poważne przemiany społeczne, postawiły również przed wałecką adwokaturą nowe zadania.

dr Przemysław Bartosik

PS. Adwokat Jan Włodek-Banko był rozpracowywany przez wałecką Służbę Bezpieczeństwa w ramach sprawy obiektowej o kryptonimie „Zaginiony”. Donosił Tajny Współpracownik o pseudonimie „Andrzej”. Ale to już zupełnie inna historia…

Dodano: 08-05-2017

Wał Pomorski

  Ukazała się książka autorstwa Waldemara Pawlaka pt. "Fortyfikacje środkowoeuropejskie. Wał Pomorski. Z GPS po bunkrach". Opracowanie liczące 210 stron skierowane jest m.in. do wytrawnych znawców turystyki militarnej.

Dodano: 08-05-2017

Kryminalna Noc Muzeów

Dodano: 07-05-2017

1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  
19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  
35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  
51  52  53  54  55  56  57  58  
  Program działania  |   Struktura  |   Kontakt  
Copyright © RTHZW - WAŁCZ 2008-2018
Projekt i wykonanie: