Publikacje:

Starostwo powiatowe w Wałczu

  Trwają prace badawcze nad projektem naukowym pt. „Starostwo powiatowe w Wałczu w latach 1945-2008. Organizacja. Funkcjonowanie kadry”.

Cel i istota badań

  Znajomość przeszłości środowiska społeczno–politycznego, ułatwia decydentom podejmowanie decyzji i przyczynia się do unikania przez nich trudności. W efekcie rządzący społecznościami lokalnymi bądź państwem oceniani są pozytywnie, jeśli zdołali oni wyjść naprzeciw oczekiwaniom potencjalnych wyborów. Taki układ wpływa stabilizująco i przyczynia się do pomyślnego rozwoju ekonomicznego. Uzasadnienie sprawowania władzy na każdym szczeblu decyzyjnym musi wyrażać się we wzroście poziomu życia mieszkańców wsi, gminy, miasta czy powiatu, a w kategoriach makroekonomicznych całego społeczeństwa. Kluczowe znaczenie w tym procesie spełnia umiejętność zarządzania wiedzą, która w każdym przypadku stanowi efekt doświadczeń, poszukiwań i systematycznie prowadzonych badań.
  Wiedzę na temat mechanizmów decyzyjnych i ich efektów czerpać można z przeszłości w tym przypadku z historii najnowszej. Nie można jednak odrzucić innych okresów historycznych oraz dziedzin historii, bowiem bardzo często motywy i mechanizmy decyzyjne się powtarzają. Trudniej jest w związku z tym uniknąć błędów, co praktycznie oznacza dysponowanie zdolnościami kojarzenia wielu elementów wiedzy politologiczno–historycznej.
  Powyższe założenia znane były i stosowane już w starożytnym Egipcie, Mezopotamii, Grecji a szczególnie Rzymie. Historyce pełnili funkcję doradców, bowiem dysponowali wiedzą o przeszłości i mogli rządzącym sugerować optymalne rozwiązania umożliwiające stabilizację sprawowania władzy w państwie lub na części jego terytorium. Najlepiej widoczne staje to się w przypadku dokładnej znajomości przebiegu bitwy. Szczegółowa analiza wszystkich jej wariantów przyczyniła się do uniknięcia klęski i osiągnięcia zwycięstwa w kolejnym starciu dwóch walczących stron.
  Politologia zajmuje się między innymi badaniami procesów decyzyjnych. Z efektów prac całych zespołów badawczych takich jak: Instytut Stosunków Wschód–Zachód, czy Instytut Stosunków Międzynarodowych lub Centrum Badania Opinii Społecznej na co dzień korzystają rządzący państwem. Historia najnowsza jest jedną z nauk wchodzących w skład z założenia interdyscyplinarnej nauki o polityce. Papież Jan Paweł II znaczenie historii we współczesnym życiu społeczeństw tak wyraził: „Narody, które tracą pamięć giną”. Pamięcią każdego narodu czy środowiska lokalnego była i pozostanie historia, do której rządzący w przeszłości oraz współcześnie odwołują się coraz częściej.
  Z powyższych rozważań wynika wniosek o konieczności prowadzenia badań historyczno-politologicznych oraz socjologicznych i systematyczne publikowanie ich wyników. Pod tym względem powiat wałecki posiada skromny dorobek. Na wyszczególnienie zasługują takie prace jak: Z. Boras, R. Walczak, A. Wędzki, Historia powiatu wałeckiego w zarysie (Poznań 1961), Ziemia wałecka w Polsce Ludowej. Pod redakcją H. Rybickiego (Koszalin 1972), „Zeszyty Wałeckie” pod redakcją Leszka Jóźwika (Piła 2005) oraz „Spojrzenia regionalne” pod redakcją Przemysława Bartosika (Wałcz 2006). Badanie przeszłości prowadzi nie tylko do większej lub mniejszej znajomości dziejów miast, ziem, powiatów czy regionów ale pozwala wszystkim identyfikować się z osiągnięciami, wzbudza lokalny patriotyzm i przyczynia się do tworzenia więzi społecznej. Wszystko to później w mniejszym lub większym stopniu ma związek z wynikami wyborów samorządowych, bowiem mieszkańcy niezależnie od opcji politycznej nie czują się wyobcowani i chętnie głosują dostrzegając w tym akcie nadzieje na poprawę warunków życia materialnego. Znajomość przeszłości stanowi główny element więzi każdej społeczności lokalnej i jest efektem działań władz nie zawsze pozytywnych. W związku z tym badający nie może uciekać, pomijać lub tendencyjnie przedstawiać wydarzeń, których animatorami byli rządzący. Konformizm jest nie dopuszczalny, bowiem może doprowadzić do zafałszowania badanej rzeczywistości i stać się przyczyną błędnych decyzji.
  Przedmiotem badań będą zmieniające się w czasie sposoby sprawowania władzy terenowej oraz przemiany demograficzne w powiecie wałeckim. Badaniami objęte zostaną modele rządzenia na szczeblu terenowym oraz często wynikające z podjętych decyzji zmiany wśród społeczności lokalnej.
  Zasięg chronologiczny badań zamyka się w latach 1945–2008. Wydarzenia polityczne w powyższym przedziale czasowym zobowiązują do wyodrębnienia trzech głównych okresów: pierwszy od 1945 do 1952 roku tj. Rzeczypospolitej Polskiej, drugi od konstytucji 1952 do 1989 r. tj. do upadku PRL–u. Rok 1990 to początek III Rzeczypospolitej i jednocześnie trzeci okres dziejów. Przy ustalaniu granicy każdego z wymienionych okresów pojawia się szereg wątpliwości natury merytorycznej. Wynikają one z stanu dostępnych zasobów archiwalnych jak również z istniejącej literatury. Wyżej zaprezentowaną cezurę bez względu na istniejące wątpliwości należy uznać, ponieważ przy badaniach regionalnych nie wystąpiły wydarzenia, które miałyby decydujące znaczenie przy podziale na wspomniane okresy.
  Zasięg terytorialny obejmuje powiat wałecki ze zmianami w jego granicach, które następowały w związku z podziałem terytorialnym kraju. Na ogół powiat w badaniach będzie odpowiadał zasięgowi geograficznemu Ziemi Wałeckiej.

Metody badawcze

  Wybór metod badawczych w znacznym stopniu określają źródła i ich stan, z których badacze korzystają. Umiejętne sposoby postępowania z dokumentami prowadzą do realizacji na wstępnie postawionych celów. Zastosowane zostaną w związku z tym następujące powszechnie znane i praktykowane metody badawcze: analizy porównawczej, dedukcyjna, retrospektywna, statystyczna. Proces badawczy stanowi ciąg czynności między, którymi zachodzi ścisły związek, co wynika z wcześniej prowadzonych badań a ich efekty służą za punkt wyjścia do kolejnych. W wypadku powiatu wałeckiego praktycznie ta zasada nie funkcjonuje, bowiem jak wspomniano wcześniej w niewielkim stopniu zajmowano się jego poznaniem. Występuje w tej sytuacji brak ogniwa w procesie badawczym, co w poważnym stopniu utrudnia badanie i pisanie o przemianach politycznych, mechanizmach i meandrach władzy jak również przeobrażeniach demograficznych. W tej sytuacji należy przejść podstawowe szczeble procesu badawczego, co praktycznie oznacza prowadzenie badań od źródeł do faktów. Informacje źródłowe wyszukiwane przez historyka bądź politologa służą za przesłankę wnioskowania o fakcie, który stał się punktem wyjścia całej analizy. Wymaga to wiele trudu i chociaż powierzchownej znajomości całego problemu na podstawie literatury przedmiotu.
  Podane wyżej metody badawcze uchodzą za efektywne i są najbardziej ścisłe spośród metod stosowanych w badaniach politologiczno–historycznych. Wykorzystywane są przy badaniu wielu dziedzin, co pozwala na przedstawianie zjawisk, procesów i faktów w szerokim spektrum. Uniemożliwia w ten sposób zaciemnianie prawdy bądź przedstawianie wydarzeń w sposób tendencyjny. I tak na przykład przy pomocy danych statystycznych i stosowną dla nich metodą można wnioskować o zjawiskach masowych w polityce i ekonomii. Z kolei dane empiryczne wynikające z podejmowanych decyzji na różnych szczeblach władzy pozwalają na dostrzeżenie motywów i skutków ich podejmowania. Łatwo jest w związku z tym przewidzieć prawdopodobieństwo błędu, przy kolejnej podobnej sytuacji. W metodzie porównawczej stosowana jest w przypadku drastycznego braku wiedzy o określonym fakcie lub zjawisku ekonomiczno–politycznym. Wówczas wykorzystuje się źródła pochodzące z bogatszych zasobów w celu zdobycia informacji o faktach objętych przedmiotem badań. Pełny obraz uzyskuje się poprzez analizę porównawczą wszystkich na określony temat istniejących źródeł oraz literatury. Konstatowanie różnic i podobieństw to czynność porównywania, która może wystąpić w trakcie całego procesu badawczego. Porównawcze ukazywanie badanych zjawisk i poddanych obserwacji źródeł jest miedzy innymi cechą poznania politologiczno–ekonomicznego.

Analiza stanu zasobów źródłowych

Archiwalia

  Baza źródłowa charakteryzuje się rozproszeniem instytucjonalnym wynikającym z przekształceń administracyjnych w latach objętych badaniami, co utrudnia prowadzenie poszukiwań. Dotyczy to przede wszystkim źródeł archiwalnych, które stanowią podstawową bazę do przeprowadzanych analiz. Największymi zespołami archiwalnymi dotyczącymi tematyki funkcjonowania administracji i zjawisk ekonomicznych w powiecie wałeckim dysponuje Archiwum Państwowe w Koszalinie Oddział w Szczecinku. Są one jednak oderwane od faktów, na który wraz z innymi faktami niegdyś się składały. Nie tworzą one zwartych merytorycznie całości, co pociąga za sobą konieczność poszukiwań w innych instytucjach gromadzących dokumenty.
  W wyniku wstępnej kwerendy autorzy projektu wyodrębnili kilka zespołów o kluczowym znaczeniu, które podlegać będą szczegółowym poszukiwaniom. Są to następujące zespoły archiwalne: syg. 161II Starostwo Powiatowe w Wałczu 1945-1950, syg.201II Biuro Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Powiatowy 1945–50, syg.162II Zarząd Powiatowy Rady Narodowej - Urząd Powiatowy w Wałczu 1950-1975, syg.251II Prezydium GRN w Wałczu 1955–1971, syg. 163II Urząd Skarbowy w Wałczu, syg.1-4, Protokoły z posiedzeń PRN 1946-1950, syg,6-8 Protokoły z posiedzeń PRN 1948-1950, syg.10 Sprawozdania z działalności PRN 1950-55, syg.35 Wydział Powiatowy. Referat Ogólny i Organizacji 1947-1950, syg. 26-39 Protokoły z posiedzeń Wydziału Powiatowego 1948-1950, syg.52-69 Referat Finansów i Gospodarki, syg.18 Powiatowy Inspektorat Statystyczny w Wałczu.
  Natomiast w Archiwum Państwowym w Koszalinie do interesujących zespołów należą: syg.724 Komitet Powiatowy PPR 1945-1948, syg.726, Prezydent Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie 1948-1956, syg.969 Komitet Powiatowy PZPR w Wałczu 1948-1975.
  Archiwum Państwowe w Poznaniu Oddział w Pile dysponuje dokumentami potrzebnymi do realizacji tego tematu nie tylko od 1975 roku tj. włączenia Wałcza i powiatu wałeckiego do województwa pilskiego. Na uwagę zasługują następujące zespoły: syg.55701 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wałczu 1959-1974, syg.55687 Gminna Rada Narodowa w Wałczu 1973-1990.
  Archiwum Państwowe w Szczecinie posiada w swoich zasobach kilka zespołów, które wymagać będą szczegółowego zbadania. Odnosi to się Urzędu Wojewody z lat 1945-1956, Referat Ogólny, Referat Terytorialny, Referat Polityczny, Referat Ekonomiczny i Administracyjny. Najprawdopodobniej w tych dokumentach znajdują się informacje dotyczące decyzji odnoszących się do powiatu wałeckiego a latach 1945-1956. Interesujący jest zespół Państwowy Urząd Repatriacyjny. Oddział powiatowy w Wałczu lat 1945-1950.

Prasa

  Jest to źródło, które do 1989 roku dobrze oddaje politykę informacyjną państwa i PZPR a jednocześnie pozwala śledzić zmiany w strukturach organizacyjnych oraz główne tendencje w polityce gospodarczej. Doskonale nadaje się do weryfikacji dokumentacji archiwalnej przy pomocy metody porównawczej. Pozyskiwanie wiadomości jest możliwe w wyniku długotrwałego i czasochłonnego przeglądania poszczególnych roczników. Kwerenda prasy ułatwia zrozumienie istoty wydarzeń i pozwala już na tym etapie badań na diagnozowanie przyczyn wydarzeń politycznych bądź procesów ekonomicznych, odsłanianie mechanizmów decyzyjnych oraz wyprowadzanie praktycznych wniosków.
  Przy realizacji powyższych tematów autorzy przewidują przeprowadzenie dokładnej kwerendy następujących tytułów prasowych oraz publikacji naukowych: „Głos Koszaliński”, „Rocznik Nadnotecki”, „Rocznik Pilski”, „Ziemia Nadnotecka”, „Tygodnik Pilski”, „Tygodnik Nowy”, „Kurier Szczeciński”, „Pojezierze Wałeckie”, „Przegląd Zachodniopomorski”, „Rocznik Koszaliński”, „Koszalińskie Studia i Materiały”.

Źródła statystyczne

  Największym zasobem danych tego typu dysponuje Wojewódzki Urząd Statystyczny w Koszalinie. Wydawane przez tą instytucje periodyki, chociaż nie w każdym okresie dziejów Polski po 1945 roku systematycznie, pozwalają na wydobycie potrzebnych informacji. Część z nich dostępna jest wyłącznie w Głównym Urzędzie Statystycznym w Warszawie. Zawierają one dane pozwalające na uchwycenie głównie zjawisk ekonomiczno–społecznych w powiecie wałeckim w wyniku analizy danych liczbowych. Pamiętać jednak należy, że nie zawsze oddają one rzeczywisty stan i w związku z tym spełniać mogą funkcje pomocniczą.

Przemysław Bartosik
Bogusław Gałka

Data dodania: 26-11-2008

  powrót do listy publikacji
  Program działania  |   Struktura  |   Kontakt  
Copyright © RTHZW - WAŁCZ 2008-2017
Projekt i wykonanie: